Category: Kritik
-
Bayram gazetesi: Ne zaman başladı, nasıl bitti?
Tam 33 yıl önce bugünlerde bir bayram geleneği son buldu. 46 yıl boyunca her bayram tatilinde Türkiye’de çıkan tek günlük yayın olan “bayram gazetesi” birkaç medya yöneticisinin inadı ve bir yüksek mahkeme kararıyla tarihe karıştı. Gazetecilerin de bayramda tatil yapabilmesini sağlayan bu gelenek, ayrıca işsiz meslektaşlara yılda iki kez gelir kaynağı oluyordu. Peki, bayram gazetesi
-
5N1K yine teğet geçti: Zehra Nine kaç yaşında öldü?
Akbelen Ormanı’ndaki kömür ocağına karşı verilen çevre direnişinin simge isimlerinden Zehra Yıldırım yaşamını yitirdi. Zehra Nine, korumak için sarıldığı bir ağaç önünde çekilen fotoğrafıyla hafızalara kazınmıştı. Yıldırım’ın yaşı bazı haberlere 88, bazılarına 90 olarak yansıdı. Doğrusu ise 79. Zehra Yıldırım’ın ölümünün tüm medya için haber değeri vardı. Üstelik Zehra Nine daha toprağa verilmeden bölgedeki zeytin
-
Dış haberciler yanlış anlamasın: En çok karıştırılan İngilizce kelimeler
Medyanın uluslararası kaynaklardan alıp ürettiği haber ve içeriklerde çeviri yanlışlarına sıkça rastlanıyor. Dış haberciler başta olmak üzere gazetecilerin hata yapmaması için, İngilizce dilbilgisine hâkim olmanın yanı sıra söz dağarcıklarını da genişletmesi gerekiyor. Çünkü bazı İngilizce kelimeler, Türkçe’deki benzer görünümlü karşılıklarıyla birebir örtüşmez, hatta tam tersi anlamlara bile gelebilir. Bu yazıda, iki dil arasındaki çevirilerde sıkça
-
Gazeteciliğin yüz karaları: ABD medyasındaki savaş yalanlarına 2 örnek
Savaş tamtamları çaldığında gazeteciler tempo tutmak yerine yetkililerin iddialarını daha da dikkatle teyit etmeli. ABD’nin iki saygın gazetesi ise yakın tarihteki iki Irak savaşı öncesinde bu konuda kötü bir sınav vermişti. İlk savaşı 1990’da Los Angeles Times, ikinci savaşı ise 2002’de New York Times, sonradan yalan olduğu ortaya çıkan haberlerle meşrulaştırmaya çalışmıştı. Gazetecilik için önemli
-
Vampir yeniçeriler: Osmanlı’nın ilk “Dezenformasyon Bülteni” siyasî propaganda için kullanılmıştı
Türkiye’deki ilk Türkçe gazete olan Takvim-i Vekayi’nin 6 Ekim 1833 tarihli sayısında yayımlanan bir haberde, Edirne yakınlarındaki Tırnova’da bir mezarlıkta yatan Tetikoğlu Ali Alemdar ve Abdi Alemdar adlı iki eski yeniçerinin hortladığı öne sürülüyordu. Habere göre kasaba halkının şahit olduğu paranormal olaylar üzerine Müslüman yetkililerden izin alınarak çağrılan Hristiyan “exorcist” Nikola cesetleri yakıp ‘cadı terörü’ne
-
Gazeteciler için 7 maddede matematik: Haberlerde en sık yapılan sayısal hatalar
Bu ay başında Journo’da yayımlanan bir haberde, New York Times gazetesinin veri analizi konusunda uzman muhabiri Robert Gebeloff, gazetecilerin matematikten korkmaması gerektiğini söylüyordu. Matematik mezunu serbest gazeteci Bedri Adanır, haberlerde sıkça yapılan sayısal hataları 7 maddede anlatıyor. “Dilini öğrenip harflerine aşina olmadan [evreni] okuyamayız. O, matematiğin diliyle yazılmıştır. Harfleri ise üçgenler, daireler ve diğer geometrik şekillerdir. Bunları
-
Elizabeth Holmes: Theranos şirketinin yükselişi ve düşüşünden almamız gereken dersler
Elizabeth Holmes’un kurduğu Theranos, sağlık teknolojisinde çığır açma vaadiyle manşetlere taşındı. Milyarlarca dolar değere ulaşan şirket, Holmes’un dolandırıcılıktan hüküm giymesiyle tarihe karıştı. “The Dropout” dizisinde de aktarılan bu hikâyeden gazetecilerin ve bilim iletişimcilerinin alabileceği dersler var. Teknik bir alanda “uzman” gibi görünseler bile ünlü kişilerin; ticari ürünleriyle sorunları şıp diye çözme, tarih yazma, yeri yerinden
-
Fay hattı ile fay aynı anlama gelmiyor: Deprem haberlerinde dil hataları
Deprem haberlerinde gözümüze çarpan dil hatalarını listeledik. Bunların bazıları yazım yanlışları, bazıları anlatım bozuklukları, bazıları ise kavramların anlamını bilmemekten veya karıştırmaktan kaynaklanıyor. Örneğin “fay” ve “fay hattı” arasında ince bir anlam ayrımı var. Fransızca “faille” sözcüğünden uyarlanan jeolojik bir terim olan “fay” için Türk Dil Kurumu (TDK), “Kayaç kütlelerinin bir kırılma düzlemi boyunca yerlerinden kayması,
-
Şapka işareti kaldırıldı mı? Düzeltme imi nasıl kullanılır?
Şapka işareti (düzeltme imi) kaldırıldı mı sorusu “hâlâ” soruluyor. Hatta son dönemde yaygınlaşan yapay zekâ uygulamalarına sorunca şapka işaretinin kaldırıldığı yanıtı alınıyor. Ancak bu günümüz itibarıyla doğru değil. Türk Dil Kurumu (TDK) geçmişte bir dönem şapka işaretini sessizce sözlüklerden ve kılavuzlardan kaldırmıştı. TDK kaynaklarında süren bazı tutarsızlıklara rağmen bugün şapka işareti hâlâ kullanımda. Gerektiğinde şu
-
Tek parti döneminde gazetecilik: 1940’lı yılların sol dergileri
İkinci Dünya Savaşı özellikle Avrupa’yı kasıp kavururken 1940’lı yılların başında Türkiye’de tek parti iktidarı sertleşiyordu. Basın özgürlüğü ihlallerinin arttığı, demokrasi ve insan haklarını savunan gazete ve dergilerin ağır baskı altında olduğu bu dönemde “direnen” dergilerden birkaçını hatırlayalım. Çok partili hayata geçişin ardından da baskılar sürünce sol yayınların bazıları 1950’lerin başında kapandı. Biçimsel özellikleri, yayın politikaları